केसगळतीची कारणे व त्यावरील 10 आयुर्वेदिक उपाय( 10 Ayurvedic treatment for hair loss)

 

         
Ayurvedic treatment for hair loss
 
    तुमच्या बेडरूममध्ये सलूनप्रमाणे केस पडल्या सारखे दिसत आहे का ? डोक्यावर न घेता बहुतेक केस आपल्या हातात असल्यासारखे दिसत आहे का? त्यामुळे आपण घाबरून गेले आहात का? मग तुम्ही या समस्येच निवारण कसे करु शकता?   चिंता करू नका कारण आम्ही तुमच्या समस्येच  नक्कीच निवारण करु.
 
          प्रत्येक व्यक्तीला दररोज काही प्रमाणात केस गळण्याचा अनुभव येतो. रोज शंभर केस गळणे सामान्य आहे  तर  त्यापेक्षा जास्त केस गळतात तेव्हा समस्या उद्भभवते.     
 
     बऱ्याच लोकांमध्ये, आजकाल लवकर केस पाढंरे होण्याची आणि टक्कल पडण्याची चिन्हे दिसतात.  हे लाजिरवाणे आणि त्रासदायक असू शकते. मग आपण काय करावे ? त्यावर  एक संभाव्य उपाय म्हणजे  आयुर्वेद.
 

केस गळण्याची कारणे कोणती?

•खराब पोषण
•अनियमित जीवनशैली – रात्री उशिरा आणि बरेच तास जागरण करणे.
• वजन कमी होणे (weight loss), लोह पातळी कमी होणे (anemia)
• अनियमित आहार, तणाव आणि थायरॉईड (thyroid) आणि हार्मोनल असंतुलन.
•प्रदूषण आणि हवामान यासारख्या पर्यावरणीय घटकांमुळे.
• चिंता (stress) आणि अपुरी झोप.
 
केस गळती नियंत्रित करण्यासाठी शरीरात सुप्त काम करणारी यंत्रणा आवश्यक आहे. दुसऱ्या शब्दांत केस गळतीच्या सर्वात मूळ कारणास्तव प्रथम सामोरे जाणे आवश्यक आहे . दोष संतुलित करण्यासाठी आपल्याला आपले शरीर आतून स्वच्छ करणे आवश्यक आहे. आणि इथेच आयुर्वेदिक विधी मोठ्या प्रमाणात मदत करू शकतो.
 
केसगळती वर आयुर्वेदिक उपचार कशावर अवलंबून आहेत? (Hair loss according to Ayurveda)

आयुर्वेदात केस गळणे हे आपल्या हाडांच्या ऊतकांच्या गुणवत्तेचे थेट उप-उत्पादन आहे. हाडांच्या ऊतींमध्ये कमकुवतपणा असल्यास केस गळणे सुरु होतात.आयुर्वेदात आपल्या केसांचा पोत आपल्या शरीरातील असंतुलीत  घटकावर अवलंबून असतो. म्हणूनच आपली प्रकृती आणि शरीरातील असंतुलन जाणून घेणे आपल्यासाठी महत्वाचे आहे. उदाहरणार्थ

★जर आपल्या शरीरातील वात दोष लक्षणांमध्ये असंतुलीत असेल. तर आपले केस जास्त कोरडे, लहरी आणि ठिसूळ होण्याची शक्यता असते. सामान्य वात केस कोरडे आणि ठिसूळ असतात.

★जर  आपल्या शरीरातील पित्त दोष असंतुलीत प्रदर्शित करत असेल. तर आपल्या केसांची बारीक पोत असण्याची शक्यता असते. टाळूतील उष्णतेमुळे रंग बदलतो. उदाहरणार्थ, सामान्यत: तपकिरी नसलेले आपले केस तपकिरी रंगाची छटा दाखवू लागतात. यामुळे केसांची टक्कल  पडणे यासारखे लक्षण दिसु लागतात. सामान्य पित्ताचे केस पातळ आणि तपकिरी असू शकतात.

★शरीरात जर कफ दोषाच्या लक्षणांमध्ये असंतुलन दर्शविल्यास आपल्याकडे जास्त तेलकट आणि चिकट केस असण्याची शक्यता आहे. यामुळे आपल्या टाळूच्या फोलिकल्स ब्लॉक्स होऊन  केस गळतात.

केस गळतीसाठी आयुर्वेदात कोणते उपाय सुचवले आहेत? (Ayurvedic treatment for hair loss)

आयुर्वेदिक रुग्णालयात विविध उपचार उपलब्ध आहेत. निरनिराळ्या तेलांची मॉलिश देखील आपल्याला मदत करू शकते. आपल्‍याला एक उत्कृष्ट मदत देण्‍यासाठी येथे काही प्रक्रियांचे वर्णन करीत आहोत.
 
शिरोधारा

या प्रक्रियेत आपल्या डोक्यावर उबदार तेल ओतल्या जाते. आपल्या डोक्याची मालिश केली जाते. यामुळे रक्ताभिसरण वाढते आणि केसांची वाढ चांगली होते. केस गळती थांबविण्यासाठी हा एक सर्वात प्रभावी आयुर्वेदिक उपाय आहे.

◆शिरो अभ्यंग

येथे भृंगआमलकादी तेल, नारळ आणि तीळ  यासारख्या तेलांंचा वापर डोक्यावर मालिश करण्यासाठी केला जातो. हे मुळे आणि टाळू पोषण करतात. हे टाळू गरम होण्यास प्रतिबंधित करते.  केस पांढरे होण्यास प्रतिबंधित करते आणि आपल्या संवेदी अवयवांचे पोषण करते. हे केसांच्या रोमांना देखील समर्थन देते आणि मज्जातंतूच्या शेवटच्या भागापर्यं्त पोषण करते.  
 

१)  ब्राह्मी भृंगराज तेल

हे तेल औषधी वनस्पतींचे बनलेले आहे आणि केसांच्या वाढीसाठी सर्वात प्रभावी आयुर्वेदिक उपचारांपैकी एक आहे. हे केसांच्या मुळाचे पोषण करते आणि कोरड्या टाळूपासून बचाव करून केस गळणे कमी करते. अकाली पांढरे होणारे केस  रोखण्यास मदत करते.

२) भृंगआमलकादी तेल

हे तेल आयुर्वेदिक औषधी वनस्पतींचे बनलेले आहे .हे केवळ केसांच्या वाढीस चालना देण्यासाठीच नव्हे तर संधिवात , पाठदुखीच्या उपचारांवर देखील मदत करते.
 

◆शिरोलेप (Hair pack)

•डोके थंड ठेवण्यास मदत करते. येथे आपल्या डोक्याच्या संपूर्ण टाळूवर पेस्ट लावला जातो.
•केसांच्या वाढीसाठी हे आयुर्वेदिक उपाय मदत करतात. डोक्यातील कोंडा दूर करणे, झुबके नियंत्रित करणे, विभाजन-समाप्त दुरुस्त करणे, केस गळणे कमी करणे ई.
•मायग्रेन, निद्रानाश आणि डोकेदुखी सारख्या अनेक आजारांवर उपचार करण्यासाठी देखील हे उपयुक्त आहे.
•रक्ताभिसरण सुधारित केल्याने ते आपल्या शरीरातील विषाक्त पदार्थ काढून टाकण्यास मदत करते .

केस गळतीसाठी केस पॅक अत्यंत प्रभावी आयुर्वेदिक उपाय आहे. यातील काही पेस्ट वापरुन पहा.

 

●औषधी वनस्पती (Ayurvedic treatment for hair loss )

आपण कोरफड, कढीपत्ता, जासवंद फुल , आवळा , मेथी (मेथीची पाने), नारळ तेल आणि  तीळ तेल यासारख्या औषधी वनस्पतींंचा वापर करू शकता.  या औषधी वनस्पतींचे सेवन केले जाऊ शकते किंवा डोक्यावर सुध्दा लावले जाऊ शकते. हे औषधी वनस्पती केस साफ करणारे  आहे. तसेच  केस पॅक म्हणून सुध्दा वापरल्या जाऊ शकते.

 

आवळा (Amla)

आवळा फक्त केस गळतीसाठी आयुर्वेदिक द्रावण म्हणून वापरले जात नाही तर, रक्त शुद्ध करण्यासाठी आणि अपचनावर उपचार करण्यासाठी देखील एक प्रभावी उपचार आहे. यातील  कंडीशनिंग घटक डोक्यातील कोंडा आणि टाळूच्या तीव्रतेचा सामना करून टाळूचे आरोग्य सुधारते. जेव्हा शिकाकाईच्या संयोजनात वापरले जाते. तेव्हा ते नैसर्गिक रंग म्हणून कार्य करते जे एक नैसर्गिक तपकिरी रंग देते.आवळा हे चहापावडरसह पेस्ट  करून वापरले जाऊ शकते किंवा आपण ते रीठा किंवा शिकेकाईसह एकत्र करू शकता.

 

दही (Curd)

दही हे व्हिटॅमिन बी 5 आणि व्हिटॅमिन डी ने भरलेले आहे जे केसांच्या आरोग्यास प्रोत्साहीत करते.२ चमचे दही, १ चमचे मध( Honey) आणि लिंबाचा रस (Lemon)  मिसळवा. तसेच ब्रशने हे मिश्नण टाळू आणि केसांच्या मुळांवर लावा. 30 मिनिटे ठेवून सामान्य पाण्याने स्वच्छ धुवा आठवड्यातून एकदा तरी करा.
 

कडुनिम्ब ( Neem )

कडुनिम्ब मध्ये पारंपारिकपणे केस गळतीसाठी  सुध्दा महत्त्वाचे गुणधर्म आहे.कडुनिम्बांचीपाने केसांच्या वाढीस उत्तेजन देऊ शकतात. कडुनिम्बांंची पाने जाडसर पेस्टमध्ये बारीक करा. थोडेसे कोमट पाणी घाला.त्यानंतर ते केसांवर लावा.आपले केस टॉवेलमध्ये लपेटून घ्या आणि एक तासानीं केस धुवा.
 

शिकेकाई (Shikekai)

केस प्रभावीपणे स्वच्छ करण्यासाठी वापरले जाऊ शकते. अँटिऑक्सिडेंट टाळूचे आरोग्य पुननिर्माण आणि केस गळतीवर उपचार करण्यासाठी योग्य मदत करते. शिकेकाई  हे केस मऊ करते, कोंडा  कमी करते.
      

कोरफड (Aloe vera)

केस गळती रोखण्यासाठी कोरफड देखील एक शक्तिशाली साधन आहे.  कोरफड  टाळूच्या  बर्‍याच समस्य   दुर करू शकते. कोरफडमध्ये अँटी-इंफ्लेमेटरी गुणधर्म आहेत. ज्यामुळे टाळूची जळजळ दूर होऊ शकते. तसेच यात अँटीफंगल गुणधर्म आहेत जे डोक्यातील कोंड्या विरूद्ध कार्य करू शकतात.कोरफड जेल घ्या आणि टाळूवर लावा. काही मिनिटे सोडा आणि नंतर ते धुवा. हे एक थंड आणि सुखदायक टाळू   क्लीन्झर  लालसरपणा, खाज सुटणे, पुरळ किंवा टाळू ,मुरुमांशी संबंधित रोगांमध्ये अत्यंत महत्त्वाचे आहे.
 

●जास्वंद  (Hibiscus)

जास्वंदाची पाने आणि काही फुले – याची बारीक पेस्ट  करा. ही.पेस्ट नियमित केसांना लावा. यामुळे केस पौष्टिक, मजबूत आणि काळ्या रंगाचे होतील.
 

बेसन किंवा हरभरा पीठ

बेसन पाण्यात मिसळवा आणि तेलाच्या मालिशानंतर आपले केस धुण्यासाठी वापरा.
 

रीठा (Reetha)

रीठा हा आणखी एक घटक आहे. जो शतकानुशतके केसांची काळजी घेण्यासाठी वापरला जातो. रीठ्यामध्ये  सॅपोनिन नावाचे घटक आहे जे आपले केस निरोगी ठेवण्यास मदत करतात. रीठा,शिकाकाइचे तुकडे घ्या. त्यांना अर्ध्या लिटर पाण्यात उकळवा. थंड होण्यास रात्रभर मिश्रण तसेच ठेवा,सकाळी मिश्रण गाळा आणि शँम्पु  म्हणून   वापरा.
 

नारळ(Coconut)

नारळामध्ये अँटीफंगल गुणधर्म आहे जे  केसांच्या वाढीस अडथळा म्हणून काम करणार्‍या  रॅडिकल्स विरुद्ध प्रतिबंधित म्हणून काम करतेे. नारळाव्यतिरिक्त केसांच्या वाढीसाठी नारळाचे दूधदेखील चांगले आहे. नारळ किसून घ्या आणि किसलेले तुकडे एका पॅनमध्ये सुमारे पाच मिनिटे उकळवा. गाळून घ्याआणि थंड करा.त्यात एक चमचा बारीक केलेली मिरपूड आणि मेथी घाला.टाळू आणि केसांना लावा, 5. 30 मिनिटांनंतर,शँम्पुने  स्वच्छ धुवा.
 

अश्वगंधा (Ashwagandha)

अश्वगंधा केसांच्या वाढीसाठी एक आश्चर्यकारक औषधी वनस्पती आहे. केस गळण्यावर हे सर्वात जास्त वापरले जाणारे आयुर्वेदिक औषध आहे. हार्मोन कोर्टिसॉलमुळे केस गळणे कमी होते. अश्वगंधा जेव्हा टाळूवर लागू होते तेव्हा कोर्टिसॉलची पातळी नियंत्रित होते. आणि केस गळतीस प्रतिबंध करते. हे अँटीऑक्सिडेंट आहे जे केस  वाढवते आणि टाळूच्या रक्ताभिसरणात मदत करते. हे डोक्यातील कोंडा साठी एक उत्कृष्ट उपाय आहे. आणि केसांच्या वाढीसाठी आवश्यक असलेल्या मेलेनिनच्या उत्पादनास उत्तेजन देते. १चमचे सुका अश्वगंधा पावडर, 3 चमच वाळलेल्या आवळा पावडर,6 चमच पाणी मिश्नण करून 30 मिनिटे लावून केस धुवून घ्या.
 

ब्राह्मी (Bramhi)

ब्राह्मी केस मजबूत करण्यास आणि केसांच्या वाढीस मदत करते. हे मुळांना पोषण प्रदान करते . ब्राह्मीचा नियमित वापर केल्याने केस जाड आणि चमकदार बनतात. हे कोंडा कमी करण्यासाठी देखील उपयुक्त आहे. ब्राह्मी हेअर पॅक टाळूची खाज कमी करण्यास मदत करतात. नियमितपणे लागू केल्यास ते विभाजन समाप्त कमी करते. हे केसांच्या फोलिकल्सला संरक्षक लेयरसह कव्हर करते जे यामधून केस चमकदार आणि दाट होते.२ चमचे सुका ब्राह्मी पावडर,२ चमचे सुका आमला पावडर,२ चमचे सुका अश्वगंधा पावडर, ½ कप दही हे मिश्रण 1 तासासाठी लावा व नंतर कोमट पाण्याने केस धुवा.
 

पथ्य (Ayurvedic treatment for hair loss)

•शांत झोप घ्या.
•केस गळण्यास प्रतिबंध करणार्‍या अन्नाचा वापर करा जसे -मासे, अंडी, सोयाबीनचे, मनुका, सोयाबीन आणि सीफूड.
•केस प्रथिनेपासुन बनले असल्यामुळे प्रथिने समृद्ध आहारास  प्राधान्य दिले पाहिजे.
•ध्यान आणि व्यायाम नियमितपणे करा.
•केसांची मालिश करा त्यामुळे  रक्त परिसंचरण सुधारते आणि केसांंची   वाढ होण्यास मदत होतेे.
पालेभाज्या , शेंगभाज्या ,फळे इत्यादींना प्राधान्य दिले पाहिजे.
पांढरे तीळ  खाणे फायदेशीर ठरते आणि केस गळतीसाठी नैसर्गिक उपाय म्हणून वापरले जाते.
•फळे, पालेभाज्या आणि दूध केस चमकदार आणि मजबूत बनवतात.
•केसांच्या उपचारात तीळ आणि तीळ बियाण्याचे तेल केस गळतीवर उपाय म्हणुन वापरू शकता.
•केस धुण्या नंतर डोके चोळा कारण ते सेबेशियस ग्रंथीला उत्तेजित करते ज्यामुळे रक्त परिसंचरण सुधारते.
•अधिकाधिक प्रमाणात पाणी प्या.
•पालेभाज्यांपेक्षा जास्त फळभाज्या लवकी इ.

केसांच्या वाढीसाठी या आयुर्वेदिक उपचारांबरोबरच, आपल्या केसांची गुणवत्ता वाढविण्यासाठी आपला आहार आणि आपल्या खाण्याच्या सवयी प्रमुख घटक आहेत. तसेच केसांच्या निरोगी वाढीसाठी आपण आपली अग्नि किंवा फायर मेटाबोलिझमची काळजी घेणे आवश्यक आहे.

 

तुम्हाला आमचा लेख कसा वाटला नक्की कमेंट्स द्वारे कळवा.

सुविचार- वाचाल तर वाचाल